Osmanlı Geleneksel ile Modern Türkiye'nin Eğitim Sistemleri

Osmanlı eğitim sistemi  büyük ölçüde  dinsel değerlere  dayalı olarak programlandığı için  seküler  ve yeterince  bilimsel  nitelik  de değildi.

Osmanlı Geleneksel ile Modern Türkiye'nin Eğitim Sistemleri

OSMANLI “Geleneksel”ile “Modern”  TÜRKİYE'NİN  EĞİTİM SİSTEMLERİ

Osmanlı eğitim sistemi  büyük ölçüde  dinsel değerlere  dayalı olarak programlandığı için  seküler  ve yeterince  bilimsel  nitelik  de değildi.  

Oysa  Cumhuriyet  Türkiye’sinde  kendini  karma  eğitimle gösteren, kız çocuklarının eğitimine önem veren, dini değerleri  arka plana itip çağdaş yaşam  ve bilimsel değerleri ( yurttaş olma, bilimsel öğretim vs) öne çıkaran bir  yapı vardı.  Ayrıca Osmanlı öğretim sisteminde  Arapça- Farsça  ağırlıklı  olarak  genelde  sözlüydü ve  öncelikle hafızaya, ezber yöntemiyle hitap ediyordu.

Türkiye’de  ise  tümüyle  Latin alfabeli Türkçe üzerinden verilen eğitim, din yerine, pratik  faydalı  bilgiler ve yeni şeyler  keşfetme üzerine kuruluyordu(Fortna 2011) Ayrıca; Osmanlı eğitim sisteminde  tüm çocuklar için  sadakat ve itikat figürü olan  Patişah ve  İslamiyet’in  yerini  modern  Türkiye’de  Atatürk  ve Türk  milliyetçiliği almıştı. Bunun anlamı, egemenliğin  ilahi  kattan seküler  kata indirilmesiydi; merakın odağı, ilahi gök değil, nesnel doğa ve seküler toplumsal değerler olmuştu.

Değişimin işlevselliğinin  mantığı ve yönelimi üzerine  kurulmuştu.

Osmanlıda terbiyeye ve korkuya dayalı /falaka ile dövme) eğitim sisteminin  nihai hedefi, iyi bir Müslüman yetiştirip onu ahrete hazırlamaktı.

Bu hedefe ulaşmanın en simgesel anı, ilk okuma pratiğinin ( kuran okuyup anlayabilme oda anlarsa)  başarıyla tamamlamasıdır. Oysa  bu ilk okuma anı modern  Türkiye’de  yerini  seküler  nitelikli  ders  kitabına  bıraktı.

Osmanlıdaki soyut ,  ağır  ve ezbere dayalı Kuran  okuma edimi modern Türkiye’de  yerini  daha ağır pratik bir  amaca  bıraktı; Cumhuriyetin  işine yarayacak mesleki  bilgisi olan ahlaki  insanlar yetiştirmek. Bu  yönüyle Cumhuriyet , çocuklarına  dinsel  bilgi ve değerler yerine,  modern  davranışları temel alan soyut  bir yurttaşlık ahlakını  yerleştirmeye çalıştı.(1956-1973) modern toplumlarda  toplumun  bir  minyatürü olarak  tasarladığı okulu, Dinin  yerine modern  ahlakın  öğretildiği  bir kurum  olarak  görmesindeki  düşüncenin Cumhuriyeti  kuran  kadroları  etkilediği açıktır.  

Okul, modern toplumlarda bilim destekli  yeni bir ahlakın  öğretildiği  kurum olarak, aile  de  okulu destekleyici  konumda  bulunacaktı. Bu  modern ahlak  kavramımın  ulusal  bir  yönü  olduğu  belirtilmelidir.  Ziya GÖKALP ‘’IN   yeni  bir ahlak  tasarısının  Kemalist  kadrolar,  bilhassa Mustafa Kemal  üzerindeki  etkisi önemlidir.  Bu ahlakı verecek” milli terbiye”dir.  Bu” terbiyenin eğitim”  İslamiyet  ile  karşılaştırılmasında  Mustafa Kemal1924 de şöyle demiştir;”Efendiler, yeryüzünde  300 milyon  Müslüman vardır.Bunlar ana, baba, hoca terbiyesiyle , terbiye  ve  ahlak almaktadırlar. Fakat hadise şudur ki, bütün bu milyonlarca  insan  kitleleri  şunun  veya bunun esaret ve zillet zinciri altındadır. Aldıkları  manevi terbiye ve ahlak  onlara  bu esaret  zincirini kırabilecek  meziyeti-i ve insaniyeti vermemiştir.  Çünkü hedef-i terbiyeli  milli değildir” Bu genel değişim  ,farklılıklar, eğitim  örgütünü  yukardan  aşağıya  olduğu gibi değiştirmiştir. Artık imam ve  hoca denilen  eğitici ve dinsel figürler yerine  modern öğretmen ( muallim) almıştır. Kitaplar batılı tarzda yazılmış ve resimlendirilmiştir.Osmanlının baskıcı dayakçı(falakaya yatırarak dövme olayı)  cahil, pratik  bilgisi olmayan  sarıklı  hocanın  yerini öğrencilerini seven merhamet gösteren  bir baba gibi davranan  öğretmen almıştır.  Bir bilim adamına değil de ulemaya soralım mantığını neredeyse bir asır önce mezara gömülmüştür. Ne yazık ki  iletişim  çağında hala bu mantığı geri getirmeye çalışan devlet adamlarını görüyoruz…  

Günümüzde hala Osmanlı din eğitimini savunan özümseyen belli kesimler vardır.  Cumhuriyet dönemi  ile Osmanlı eğitim sistemi özellikle bilerek kıyaslanıp ( Cumhuriyet eğitim sisteminin din karşıtı oluğu söylenmektedir) siyasi arenalarda bilerek isteyerek  çekilmek istenmektedir.

Kaynakça; Alternatif eğitim Dergisi

2017 …sayı 4  tohum yayıncılık



Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.