Devrimin Halkevleri

Mustafa SOLAK yazdı

Mustafa Solak 03.03.2019, 21:56
Devrimin Halkevleri

Halkevleri, ümmet bilincinin yerine millet bilincini pekiştirmek, eleştirel, bilimsel düşünen bir toplum yaratmak için 19 Şubat 1932’de açılmıştır. Halkevleri’nden sorumlu olan İçişleri Bakanı Şükrü Kaya Halkevlerini “Atatürk İnkılâbı prensiplerinin halk arasında yayılması, derinleşmesi ve kökleşmesi için kurulmuş kurumlar” olarak tanımlamıştır. Bu yönde öğretmenler, doktorlar, sanatçılar, yazarlar köylüye ulaşmak üzere deyim yerindeyse seferberliğe çağrılmıştır. Özellikle İstanbul, Ankara Halkevlerinde genç aydınların bildiklerini, öğrettiklerini konferans şeklinde ve halkın önemli kısmının anlayabileceği tarzda anlatmaları istenmiştir. [1]

Halk üniversiteleri

Halkevleri’nin halk üniversitesine dönüşmesini arzulanmıştır. Halkevleri, okuyan, dinleyen, eleştiren, bilime önem veren, spor yapan, sanat, tarih, edebiyat gibi alanlarda kendini yetiştiren, kültürel etkinliklerle ilgilenen üretken yeni insanı yaratmaya çalışan kurumlar olarak düşünülmüştü.

Atatürk, açılışının 6. yıldönümü nedeniyle 1938’de Şükrü Kaya’ya yolladığı telgrafta Halkevleri’ni “kültür sahamızdaki inkışafımızda [ilerlememizde] mühim bir vazife gören” kurum olarak gördüğünü belirtmiştir. [2]

Şükrü Kaya’ya göre Halkevleri, aydınların halkı aydınlatarak milletine olan borcunun ödeneceği yerlerdi. Devrim halka benimsetilemezse, devrimden geri dönülebilirdi. Bu hususta şu uyarıyı yapmıştır:

“Eğer bizim fikirlerimizi, ideallerimizi halkın büyük çoğunluğunu oluşturan halk anlamayacak olursa eski zamanlarda olduğu gibi kendi hücresine kapanmış, fal bakmakla vakit geçiren filozoflara benzeriz.”[3]

Halkevlerinde ve halk meydanlarında halk kürsüleri kurmak ve halk hatipleri yetiştirilmeye, ulusal kültür ve bilim hareketleri işi ile meşgul olmak ve bu konularda konferanslar düzenlenmeye çalışılmıştır.

Devrimin, kültür ve dayanışma merkezleri

Halkevleri Cumhuriyet devriminin, kültür ve dayanışma merkezleri olarak düşünülmüştür. Her Halkevi kendi bölgesinde toprak bayramları, köy bayramları, spor şenlikleri ve sürek avları gibi açık hava çalışmaları da yaparak kitlesel etkinlik alanlarını genişletmiştir. Halkevleri, amatör fotoğraf yarışmaları,  müzik, tiyatro, kitaplık, spor işleri, geziler ile gençliğin zamanını geçirmesi yönünden etkili kurumlar olmuştur.

Halkevleri sadece birer kültürel kurum olarak düşünülmemiş, parasız dispanserler, gıda ve kömür dağıtımı gibi halkın yaşamsal ihtiyaçlarını karşılamak da görev edinilmiştir.

Hastalara olduğu kadar işsizlere de yardımcı olmak gene Halkevlerinin göreviydi. Kaya, ülkede bir sosyal hizmetler örgütlenmesinin bulunmaması nedeniyle, Halkevlerinin bu gibi görevleri de üstlenmesini sağlamıştır. Halk sağlığı çalışmalarının planlanması ve yürütülmesi doktorların da katkısıyla Halkevleri aracılığı ile yürütülmüştür. Halkevleri, dikiş, nakış, arıcılık, bağcılık, daktilo, elektrikçilik gibi kurslar vererek yurttaşları meslek sahibi yapmaya da çaba harcamıştır. [4]

Yardıma gereksinimi olana koşmak ve ona devletin yetersiz kaldığı noktada toplumun elini uzatmak Halkevlerine düşen görevlerdi. Kaya, Halkevlerinin çevresindeki köyleri gezerek, tanıyarak onlara bilmediklerini öğretmek, iktisadi durumlarını düzeltmek için çabalamaları yönünde yönlendirmelerde bulunmuştur. Halkevleri aracılığı ile çocuklara ve hastalara bakmayı da önemsemiştir.[5]Bakımsız ve yardımsız kalan köylünün acil durumlarda yanına koşmak, Halkevlerinin yapabileceği bir iş olarak görüldü. Hastalara olduğu kadar işsizlere de yardımcı olmak da Halkevlerinin göreviydi.

Halk dersaneleri ve kursları ile okuma-yazma faaliyetleri yapılmıştır.

Bu görevleri yerine getirmek amacıyla Halkevleri dokuz şubeye ayrılmıştı. Bu şubeler:

1- Dil, Edebiyat, Tarih (Dil, Edebiyat), 2-  Ar (Güzel Sanatlar), 3- Gösterit (Temsil), 4- Spor, 5- Sosyal Yardım, 6- Halk Dershaneleri ve Kurslar, 7- Kitapsaray ve Yayın (Kütüphane ve Yayın), 8- Köycülük, 9- Müze ve Sergi.

1932’de 14 olan Halkevleri, 1938 yılına gelindiğinde 210’a çıkmıştır. 1938 yılında çalışılan köylerin sayısı 1.495’ti. Halk dersleri 1935’ten bu yana 8.300’den 16.000’e varmıştı. 1933’te Halkevlerine 500.000 yurttaş gelmiş iken 1938’de gelenlerin sayısı 6.642.000’dir. 1937’de faal üyenin sayısı 95.253’di. Bunların 8.877’si öğretmen, 15.577’si çiftçi, 23.935’i işçi, 5.113’ü tüccar, 1.551’i doktor, 1.904’ü avukat, diğerleri de başka sanat ve mesleklere üye yurttaşlardı.[6]

Şehirlerdeki aydınların büyük bir çoğunluğu Halkevlerinde görev almışlardır. Bunlar arasında en önemli kitle öğretmenlerdir. Bu etkinlikler yapılırken halktan para alınmadığı gibi öğretmenler de gönüllü çalışmıştır.

Bu çabalar halkın Cumhuriyet’e bağlanmasını, devrimleri benimsemesini pekiştirmiştir.

Halkevleriyle halk ile devlet arasındaki bağların daha sağlam olması, aydınların halka giderek yeni kültürel değerlerin benimsetilmesi ve köylülerin maddi seviyelerini, yaşayış tarzlarını layık oldukları seviyeye çıkarılmaya çalışılmıştır.

NOT: Halkevleri’ne dair daha geniş bilgi için “Atatürk’ün Bakanı Şükrü Kaya” kitabımı inceyebilirsiniz.

Tarihçi

Mustafa SOLAK


Dipnotlar

[1] Sefa Şimşek, Bir İdeolojik Seferberlik Deneyimi Halkevleri 1932-1951, Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi, İstanbul, 2002, s.70.

[2] Neşe G. Yeşilkaya, “Halkevleri”, Modern Türkiye’de Siyasal Düşünce, c.2, Kemalizm, 6. Baskı, İletişim Yayıncılık, İstanbul, 2009, s.114.

[3] Ayın Tarihi, S. 39, Şubat 1937, s.38.

[4] Yeşilkaya, agm, s.114.

[5] Şükrü Kaya, “Halkevleri Açılış Konferansı”, Ülkü, c.11, S. 61, Ulus Basımevi, Ankara, 1937, s. 6. Daha geniş bilgi için bakınız. Mustafa Solak, Atatürk’ün Bakanı Şükrü Kaya, Kaynak Yayınları, 3. Baskı, İstanbul, 2013, s.260-275.

[6] Cumhuriyet, 21 Şubat 1938

Kaynak: Aydınlık


Yorumlar (0)
11°
açık
Günün Anketi Tümü
Sözleşmeli Personelin kadroya geçirilmesini doğru buluyor musunuz?
Sözleşmeli Personelin kadroya geçirilmesini doğru buluyor musunuz?
Namaz Vakti 20 Kasım 2019
İmsak 06:05
Güneş 07:33
Öğle 12:39
İkindi 15:13
Akşam 17:36
Yatsı 18:58
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Sivasspor 11 21
2. Fenerbahçe 11 20
3. Trabzonspor 11 19
4. Alanyaspor 11 19
5. Başakşehir 11 19
6. Galatasaray 11 19
7. Malatyaspor 11 18
8. Beşiktaş 11 18
9. Gaziantep FK 11 15
10. Çaykur Rizespor 11 14
11. Göztepe 11 13
12. Konyaspor 11 13
13. Kasımpaşa 11 12
14. Denizlispor 11 11
15. Antalyaspor 11 11
16. Gençlerbirliği 11 10
17. Ankaragücü 11 9
18. Kayserispor 11 7
Takımlar O P
1. Hatayspor 11 21
2. Fatih Karagümrük 11 19
3. Ümraniye 11 18
4. Balıkesirspor 11 18
5. Akhisar Bld.Spor 11 18
6. Erzurum BB 11 18
7. Keçiörengücü 11 18
8. Bursaspor 11 17
9. Menemen Belediyespor 11 17
10. Altay 11 15
11. Adana Demirspor 11 12
12. İstanbulspor 11 12
13. Giresunspor 11 12
14. Boluspor 11 10
15. Osmanlıspor 11 10
16. Adanaspor 11 8
17. Altınordu 11 7
18. Eskişehirspor 11 1
Takımlar O P
1. Liverpool 12 34
2. Leicester City 12 26
3. Chelsea 12 26
4. Man City 12 25
5. Sheffield United 12 17
6. Arsenal 12 17
7. M. United 12 16
8. Wolverhampton 12 16
9. Bournemouth 12 16
10. Burnley 12 15
11. Brighton 12 15
12. Crystal Palace 12 15
13. Newcastle 12 15
14. Tottenham 12 14
15. Everton 12 14
16. West Ham 12 13
17. Aston Villa 12 11
18. Watford 12 8
19. Southampton 12 8
20. Norwich City 12 7
Takımlar O P
1. Barcelona 12 25
2. Real Madrid 12 25
3. Atletico Madrid 13 24
4. Sevilla 13 24
5. Real Sociedad 13 23
6. Athletic Bilbao 13 20
7. Getafe 13 20
8. Granada 13 20
9. Valencia 13 20
10. Osasuna 13 19
11. Villarreal 13 18
12. Levante 13 17
13. Real Valladolid 13 17
14. Deportivo Alaves 13 15
15. Eibar 13 15
16. Mallorca 13 14
17. Real Betis 13 13
18. Celta de Vigo 13 9
19. Espanyol 13 8
20. Leganés 13 6
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@