Son Dakika

Atatürk, Basın Özgürlüğü ve Cumhuriyet Gazetesi

Cumhuriyet gazetesinin 9 yazar ve yöneticisinin tutuklanmasıyla beraber “basın özgürlüğü” kavramının nerede başlayıp biteceği yeniden tartışma konusu haline geldi. Buna Atatürk döneminden örnekler sunarak yanıt bulalım.

Mustafa Solak 11.11.2016, 21:01
Atatürk, Basın Özgürlüğü ve Cumhuriyet Gazetesi

Cumhuriyet gazetesinin 9 yazar ve yöneticisinin tutuklanmasıyla beraber “basın özgürlüğü” kavramının nerede başlayıp biteceği yeniden tartışma konusu haline geldi. Buna Atatürk döneminden örnekler sunarak yanıt bulalım.

Mustafa Kemal Atatürk 1 Mart 1922 tarihinde Meclisin açılışında basın ile ilgili şunları demiştir:

"Basın milletin müşterek sesidir. Bir milleti aydınlatma ve doğru yolu göstermede, bir millete muhtaç olduğu gıdayı vermekte, özetle bir milletin saadet hedefi olan müşterek istikamette yürümesini teminde basın başlı başına bir kuvvet, bir mektep, bir rehberdir."

Bir başka zamanda şunu söyler:

“Basın özgürlüğünün sakıncalarının giderilmesinin yine basın özgürlüğüyle mümkün olduğuna dair bu Büyük Meclis’in yol gösterme ve düzenleme alanında güzel karşılanan esaslar, eğer cumhuriyetin ruhu olan erdemden yoksun kendini bilmezlere, basının içinde haydutluk fırsatını verirse, eğer halkı aldatan ve doğru yoldan çıkaranların fikir alanındaki uğursuz etkileri, tarlasında çalışan suçsuz vatandaşların kanlarını akıtmasına, yuvalarının dağılmasına sebep olursa ve eğer en sonunda haydutluğun en kötüsünü göze alan bu gibi kimseler, yasaların özel durumlarından yararlanma imkânını bulurlarsa Büyük Millet Meclisi’nin eğitici ve ezici gücünün karışma ve uyarması elbette gerekli olur.” [1]

1925 yılı içerisinde çıkan Şeyh Sait isyanı üzerine çıkan Takrir-i Sükun Kanunu ile basın üzerindeki denetim artırmıştır. Kanun ile “irtica ve isyana ve ülkenin sosyal düzenini, huzur ve sükununu ve emniyet ve asayişini ihlale yönelen örgüt, kışkırtma, özendirme, girişim ve yayını hükümet Cumhurbaşkanının onayı ile doğrudan doğruya ve idareten yasaklamaya yetkilidir.”
25 Temmuz 1931 tarihinde çıkarılan yeni Matbuat Kanunu ile özellikle Hilafet, Saltanat, Şeriat, Turancılık, Irkçılık ve Komünistlik savunucusu yayınlar kapatılmıştır veya yurda sokulması yasaklanmıştır. 1 Haziran 1934 tarihli Matbuat Umum Müdürlüğü Kanunu'nun önemli maddelerden biri de “milli matbuatın inkılap prensiplerine, devlet siyasetine ve millet ihtiyaçlarına uygun olmasını temin eylemek”ti. [2]

Örneğin Atatürk dönemi Şükrü Kaya, bu amaçla 08 Nisan 1938 tarihli ve 1166 sayılı genelge ile 209 Halkevine, aralarında Marks, Engels, Nazım Hikmet ve Hikmet Kıvılcımlı’nın da olduğu özellikle Sosyalizm ve Faşizm ile ilgili kitapların sokulmamasını bildirmiştir. [3]

Görüldüğü gibi Cumhuriyet devriminin yıkımına neden olacak halk padişahlık, halifelik, laiklik karşıtlığı, ülkenin sosyal düzenini, huzurunu bozan fikirlerin yılmasına “ifade hürriyeti” denerek izin verilmemiştir. Atatürk’ün dediği gibi basının hürriyetinin çerçevesini “milletin saadet hedefi” oluşturur.  Anayasa zaten diğer hürriyetler gibi basın hürriyetinin de çerçevesini bağımsızlık, laiklik, “inkılap kanunlarının korunması”, “halkı aldatan ve doğru yoldan çıkaranların fikir alanındaki uğursuz etkilerine” fırsat verilmemesi ekseninde çizmiştir.

Buradan baktığımızda Cumhuriyet gazetesinin 9 yazar ve yöneticisinin tutuklanmasına karşı çıkmak öncelikle “basın hürriyeti” değil hukukun savunulmasıyla ilgilidir. Tutuklama şartlarından olan Ceza Muhakemesi Yasasının 91. maddesindeki “suçun işlendiğini gösteren somut delillerin” varlığı olmaksızın 9 Cumhuriyet yazar ve yöneticisinin tutuklanması yanlıştır. PYD/PKK, cemaat bağlantısına, yardım yataklığa dair somut deliller yoktur. Suçlamalarda ölçü kin ve öç alma değil hukuk olmalıdır.

Dolayısıyla tartışmaya “basın” veya “ifade” özgürlüğü ekseninde değil hukukun savunulması yönünde bakılmalıdır. Çünkü ifade ve basın özgürlüğünün sınırlarını da hukuk çizmektedir. Hukuk, temelini Anayasadan alan laiklik, dinsel-mezhepsel bölünmeye, yurttaşlık bilincinin geriletilmesine “ifade hürriyeti” diye izin vermez.
Atatürk bu konuda şu uyarısını yapar:

“Memlekette kalem özgürlüğünün de demokrat bir idareye lâyık ağırbaşlılıkla kullanılmakta daha dikkatli bulunulacağını umarım. Özgürlüğü kötüye kullanmanın sebep olduğu birçok felâketleri çekmiş olan bu memlekette, bu dikkate özellikle gerek olduğu inancındayım.”[4]

Tutuklamalar protesto edilirken bile Aslı Aydıntaşbaş sanki emperyalizm bizi bölmeye çalışmıyormuş, gericiliği iktidara getirmemiş gibi “Batı ittifakı koptu” sözüyle hayıflanıyorken, Nuray Mert “eski düzen dindarları ezdi” diye yazabiliyorken, “olan bitene hukuka aykırıdır”, “şimdi eleştiri zamanı değildir” deyip susmak da hatalıdır. Bu tür tavırlar Cumhuriyet gazetesinin Taraf gazetesi haline gelmesine neden oldu. Hukuku savunurken emperyalizm ve gericiliği besleyen yönlerini de eleştirebilmeliyiz. Sözkonusu olan sadece gazete değil hepimizin geleceğidir. Geleceğimize sahip çıkacaksak eleştirilerimizi yutmadan hukuka sahip çıkacağız.

Tarihçi-yazar
Mustafa SOLAK
solak81@outlook.com
 
Dipnotlar
[1] Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri Cilt 1, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara, 1989, s.325-326.
[2] Cumhuriyet Halk Partisi Genel Sekreterliği’nin Parti Örgütlerine Genelgesi, cilt 12, s.58-59.; Mustafa Solak, Şükrü Kaya (Atatürk’ün Bakanı), 3. Baskı, Kaynak Yayınları, İstanbul, 2016, s.271-272.
[3] Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri Cilt 1, s.352.
 

Yorumlar (0)
-4°
parçalı az bulutlu
Günün Anketi Tümü
Sözleşmeli Personelin kadroya geçirilmesini doğru buluyor musunuz?
Sözleşmeli Personelin kadroya geçirilmesini doğru buluyor musunuz?
Namaz Vakti 24 Ocak 2020
İmsak 06:29
Güneş 07:56
Öğle 13:06
İkindi 15:42
Akşam 18:05
Yatsı 19:27
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Sivasspor 18 40
2. Başakşehir 18 36
3. Trabzonspor 18 35
4. Fenerbahçe 18 34
5. Alanyaspor 18 32
6. Galatasaray 18 30
7. Beşiktaş 18 30
8. Göztepe 18 26
9. Malatyaspor 18 24
10. Gaziantep FK 18 24
11. Çaykur Rizespor 18 23
12. Denizlispor 18 22
13. Gençlerbirliği 18 18
14. Konyaspor 18 18
15. Kasımpaşa 18 15
16. Antalyaspor 18 14
17. Ankaragücü 18 12
18. Kayserispor 18 10
Takımlar O P
1. Hatayspor 18 37
2. Erzurum BB 18 31
3. Bursaspor 18 30
4. Akhisar Bld.Spor 18 28
5. Keçiörengücü 18 28
6. Ümraniye 18 28
7. Menemen Belediyespor 18 28
8. Adana Demirspor 18 27
9. Altay 18 24
10. Balıkesirspor 18 24
11. Giresunspor 18 24
12. Fatih Karagümrük 18 23
13. İstanbulspor 18 20
14. Altınordu 18 19
15. Osmanlıspor 18 16
16. Adanaspor 18 13
17. Boluspor 18 13
18. Eskişehirspor 18 9
Takımlar O P
1. Liverpool 23 67
2. Man City 24 51
3. Leicester City 24 48
4. Chelsea 24 40
5. M. United 24 34
6. Tottenham 24 34
7. Wolverhampton 24 34
8. Sheffield United 24 33
9. Southampton 24 31
10. Arsenal 24 30
11. Crystal Palace 24 30
12. Everton 24 30
13. Burnley 24 30
14. Newcastle 24 30
15. Brighton 24 25
16. Aston Villa 24 25
17. West Ham 23 23
18. Bournemouth 24 23
19. Watford 24 23
20. Norwich City 24 17
Takımlar O P
1. Barcelona 20 43
2. Real Madrid 20 43
3. Atletico Madrid 20 35
4. Sevilla 20 35
5. Getafe 20 33
6. Real Sociedad 20 31
7. Valencia 20 31
8. Athletic Bilbao 20 30
9. Villarreal 20 28
10. Granada 20 27
11. Real Betis 20 27
12. Levante 20 26
13. Osasuna 20 25
14. Deportivo Alaves 20 23
15. Real Valladolid 20 22
16. Eibar 20 22
17. Mallorca 20 18
18. Celta de Vigo 20 16
19. Leganés 20 14
20. Espanyol 20 14
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@