Kebikeç

Gazanfer ERYÜKSEL yazdı...

Gazanfer Eryüksel 18.11.2017, 13:21
Kebikeç

Kebikeç

Gazanfer ERYÜKSEL

Var olanı kaybetme korkusu ile onu koruma hissi ve düşüncesi arasındaki ilişki tarih boyunca nice hayatların paradoksu olmuştur. Mağara duvar resimlerinde hiyeroglif (resim) yazıya ve harflere uzanan süreç… Kil tabletler, papirüs, parşömen ve kâğıt… Kitaba ve matbaa makinesine ulaşmak ne zorlu bir süreçtir insanlığın tarihinde… Eğer bugün uygarlık diye bir kavramdan, bir kültür boyutundan söz ediyorsak bunu işte bu zorlu sürece borçluyuz.

Kâğıt ve kitap, yazının yansıtıldığı bir zemin olarak zamana direnci az bir malzemedir. İşte bu dirençsiz malzemenin çok değerli ve önemli şeyleri sakladığını düşünen insanın bu varlığını korumak istemesi en doğal davranış biçimidir. Bugün bize ters, hatta abes gelse de el yazması kitapların baş tarafına ona maddi zarar veren kitap kurtlarına karşı ve bir o kadar da manevi zarar verebilecek kurtlu beyinlere yönelik bir tılsım yazmışlardır. “Ya Kebikeç İhfazu’l Varak”… Bu ifade zamanla kısaltılarak “Ya Kebikeç” olarak kullanılmıştır. 

Kebikeç, kitap kurtlarının şâhıdır. Kitaplara "Yâ Kebikeç" yazılması bir nevî "Ey kurtçuk, bu kitap sana ait değil. Başkasının malına zarar verme!" uyarısıdır. O melek ya da cinden korkan (ya da saygı duyan) kitap kurtlarının, efendilerinin ismini kitabın üzerinde görünce "Bu kitap efendimizin himayesinde" diyerek yaklaşamayacağına inanılırmış.

KEBİKEÇ BAŞ SAYFADA OLMAZSA...

Özellikle eski el yazma eserlerin başında görülen "Yâ Hafız yâ Kebikeç" tılsımının, kitapların baş sayfasına yazılması önemli bir ayrıntıdır. Hatta bununla alâkalı hoş bir rivayet de vardır. Şöyle ki: Müellifin biri bu efsunlu ibareyi kitabının sonuna yazmış. Kitap kurdu da, kitabın ilk sayfasından başlamış yemeye, koca kitabın son sayfasına gelinceye kadar güzel bir ziyafet çekmiş kendine. Şölenin sonuna gelince bir de ne görsün: Böcekler padişahı Kebikeç, tahtına kurulmuş, gözlerini bu kurtçuğun üzerine dikmiş, bütün heybetiyle karşısında arz-ı endam ediyor. Tası tarağı toplayıp sıvışmış oradan. Kebikeç'i ancak son perdede sahneye alan müellifimiz de, elinde kitabının son sayfası, kalakalmış öylece. Rivayet böyle…

ZEHİRLİ DÜĞÜN ÇİÇEĞİ'NDEN SİHİRLİ HAŞERE MELEĞİNE

Süryanicede "Tüm böceklere hükmeden meleğin adı" şeklinde geçen Kebikeç, bazı Arapça ve Osmanlıca kaynaklarda da "sürüngen ve böceklere hükmeden melek ya da cin" şeklinde tarif edilmiştir. Kebikeçe "Hüdhüd Kuşu" diyenler de olmuş, hatta bu kuşun tüylerinin, kitap sayfalarının arasına konmasıyla, güve, kitap kurdu gibi haşeratın kitaba yaklaşamayacağı ifade edilmiştir.

Farklı bölgelerde farklı isimlerle anılan fakat illâki bilinen Kebikeç, Kuzey Afrika'da "Kabikah, Kabikanc, Kaykatac, Akikanc", Endonezya'da "Yâ Kih" isimleriyle anılmıştır. İsmi ne olursa olsun, büyük zahmet ve sabırla çok uzun sürelerde yazılan el yazması eserlerin, haşerat tarafından yenmemesi için daima Kebikeç'ten medet umulmuştur.

Fakat Farsça bir lügat olan Burhân-ı Kâtığ'da Kebikeç'in "Düğün Çiçeği", "Kurbağa Otu" ve "Mastara Çiçeği" diye geçmesi, bazı Osmanlıca sözlüklerde de "Düğün Çiçeği" diye tanımlanması, bir gerçeği ortaya çıkarmaktadır. Esasen zehirli bir çiçek olan Kebikeç, kitapların arasına konur ve haşeratın zarar vermesini engelleyeceğine inanılırmış.

Zamanla Kebikeç bitkisini ezip, suyu ile kitap kapaklarına "Medet Yâ Kebikeç" yazarak bu işi daha estetik hâle getiren hattatlar da vardır. Bir zaman gelir ki, Düğün Çiçeği Kebikeç'in kendisini değil de, zehirli suyundan yazılmış ismi kitapların başına bir muska gibi konulmaya başlanmıştır. Ve zaman içinde bu işin aslı unutulmuştur. Kebikeç bitkisi unutulunca artık kitaplara sadece bu isim, hem de her hangi bir mürekkeple yazılmaya başlanmış, böylece Kebikeç ismi tılsımlı ve efsunlu bir hâl almıştır. Ve bu "Zehirli Düğün Çiçeği", "Sihirli Haşere Meleği" olup çıkmıştır.

Şimdilerde olur da elinize bir el yazma eser geçerse ve bu eserin kapağında ya da ilk sayfasında Kebikeç ismine rastlarsanız hiç şaşırmayın. O eserin elinize kadar ulaşması için muhafızlık yapması niyetiyle kondurulmuş bir kitap muskasıdır o…

Kaynakça:

(ı): http://www.yenisafak.com/yenisafakpazar/meded-ya-kebikec-375630

(ıı): https://intouchlife.wordpress.com/2012/01/23/ya-kebikec-ihfazul-varak/


Yorumlar (0)
14°
az bulutlu
Günün Anketi Tümü
Sözleşmeli Personelin kadroya geçirilmesini doğru buluyor musunuz?
Sözleşmeli Personelin kadroya geçirilmesini doğru buluyor musunuz?
Namaz Vakti 20 Kasım 2019
İmsak 06:05
Güneş 07:33
Öğle 12:39
İkindi 15:13
Akşam 17:36
Yatsı 18:58
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Sivasspor 11 21
2. Fenerbahçe 11 20
3. Trabzonspor 11 19
4. Alanyaspor 11 19
5. Başakşehir 11 19
6. Galatasaray 11 19
7. Malatyaspor 11 18
8. Beşiktaş 11 18
9. Gaziantep FK 11 15
10. Çaykur Rizespor 11 14
11. Göztepe 11 13
12. Konyaspor 11 13
13. Kasımpaşa 11 12
14. Denizlispor 11 11
15. Antalyaspor 11 11
16. Gençlerbirliği 11 10
17. Ankaragücü 11 9
18. Kayserispor 11 7
Takımlar O P
1. Hatayspor 11 21
2. Fatih Karagümrük 11 19
3. Ümraniye 11 18
4. Balıkesirspor 11 18
5. Akhisar Bld.Spor 11 18
6. Erzurum BB 11 18
7. Keçiörengücü 11 18
8. Bursaspor 11 17
9. Menemen Belediyespor 11 17
10. Altay 11 15
11. Adana Demirspor 11 12
12. İstanbulspor 11 12
13. Giresunspor 11 12
14. Boluspor 11 10
15. Osmanlıspor 11 10
16. Adanaspor 11 8
17. Altınordu 11 7
18. Eskişehirspor 11 1
Takımlar O P
1. Liverpool 12 34
2. Leicester City 12 26
3. Chelsea 12 26
4. Man City 12 25
5. Sheffield United 12 17
6. Arsenal 12 17
7. M. United 12 16
8. Wolverhampton 12 16
9. Bournemouth 12 16
10. Burnley 12 15
11. Brighton 12 15
12. Crystal Palace 12 15
13. Newcastle 12 15
14. Tottenham 12 14
15. Everton 12 14
16. West Ham 12 13
17. Aston Villa 12 11
18. Watford 12 8
19. Southampton 12 8
20. Norwich City 12 7
Takımlar O P
1. Barcelona 12 25
2. Real Madrid 12 25
3. Atletico Madrid 13 24
4. Sevilla 13 24
5. Real Sociedad 13 23
6. Athletic Bilbao 13 20
7. Getafe 13 20
8. Granada 13 20
9. Valencia 13 20
10. Osasuna 13 19
11. Villarreal 13 18
12. Levante 13 17
13. Real Valladolid 13 17
14. Deportivo Alaves 13 15
15. Eibar 13 15
16. Mallorca 13 14
17. Real Betis 13 13
18. Celta de Vigo 13 9
19. Espanyol 13 8
20. Leganés 13 6
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@