Kebikeç

Gazanfer ERYÜKSEL yazdı...

Gazanfer Eryüksel 18.11.2017, 13:21
Kebikeç

Kebikeç

Gazanfer ERYÜKSEL

Var olanı kaybetme korkusu ile onu koruma hissi ve düşüncesi arasındaki ilişki tarih boyunca nice hayatların paradoksu olmuştur. Mağara duvar resimlerinde hiyeroglif (resim) yazıya ve harflere uzanan süreç… Kil tabletler, papirüs, parşömen ve kâğıt… Kitaba ve matbaa makinesine ulaşmak ne zorlu bir süreçtir insanlığın tarihinde… Eğer bugün uygarlık diye bir kavramdan, bir kültür boyutundan söz ediyorsak bunu işte bu zorlu sürece borçluyuz.

Kâğıt ve kitap, yazının yansıtıldığı bir zemin olarak zamana direnci az bir malzemedir. İşte bu dirençsiz malzemenin çok değerli ve önemli şeyleri sakladığını düşünen insanın bu varlığını korumak istemesi en doğal davranış biçimidir. Bugün bize ters, hatta abes gelse de el yazması kitapların baş tarafına ona maddi zarar veren kitap kurtlarına karşı ve bir o kadar da manevi zarar verebilecek kurtlu beyinlere yönelik bir tılsım yazmışlardır. “Ya Kebikeç İhfazu’l Varak”… Bu ifade zamanla kısaltılarak “Ya Kebikeç” olarak kullanılmıştır. 

Kebikeç, kitap kurtlarının şâhıdır. Kitaplara "Yâ Kebikeç" yazılması bir nevî "Ey kurtçuk, bu kitap sana ait değil. Başkasının malına zarar verme!" uyarısıdır. O melek ya da cinden korkan (ya da saygı duyan) kitap kurtlarının, efendilerinin ismini kitabın üzerinde görünce "Bu kitap efendimizin himayesinde" diyerek yaklaşamayacağına inanılırmış.

KEBİKEÇ BAŞ SAYFADA OLMAZSA...

Özellikle eski el yazma eserlerin başında görülen "Yâ Hafız yâ Kebikeç" tılsımının, kitapların baş sayfasına yazılması önemli bir ayrıntıdır. Hatta bununla alâkalı hoş bir rivayet de vardır. Şöyle ki: Müellifin biri bu efsunlu ibareyi kitabının sonuna yazmış. Kitap kurdu da, kitabın ilk sayfasından başlamış yemeye, koca kitabın son sayfasına gelinceye kadar güzel bir ziyafet çekmiş kendine. Şölenin sonuna gelince bir de ne görsün: Böcekler padişahı Kebikeç, tahtına kurulmuş, gözlerini bu kurtçuğun üzerine dikmiş, bütün heybetiyle karşısında arz-ı endam ediyor. Tası tarağı toplayıp sıvışmış oradan. Kebikeç'i ancak son perdede sahneye alan müellifimiz de, elinde kitabının son sayfası, kalakalmış öylece. Rivayet böyle…

ZEHİRLİ DÜĞÜN ÇİÇEĞİ'NDEN SİHİRLİ HAŞERE MELEĞİNE

Süryanicede "Tüm böceklere hükmeden meleğin adı" şeklinde geçen Kebikeç, bazı Arapça ve Osmanlıca kaynaklarda da "sürüngen ve böceklere hükmeden melek ya da cin" şeklinde tarif edilmiştir. Kebikeçe "Hüdhüd Kuşu" diyenler de olmuş, hatta bu kuşun tüylerinin, kitap sayfalarının arasına konmasıyla, güve, kitap kurdu gibi haşeratın kitaba yaklaşamayacağı ifade edilmiştir.

Farklı bölgelerde farklı isimlerle anılan fakat illâki bilinen Kebikeç, Kuzey Afrika'da "Kabikah, Kabikanc, Kaykatac, Akikanc", Endonezya'da "Yâ Kih" isimleriyle anılmıştır. İsmi ne olursa olsun, büyük zahmet ve sabırla çok uzun sürelerde yazılan el yazması eserlerin, haşerat tarafından yenmemesi için daima Kebikeç'ten medet umulmuştur.

Fakat Farsça bir lügat olan Burhân-ı Kâtığ'da Kebikeç'in "Düğün Çiçeği", "Kurbağa Otu" ve "Mastara Çiçeği" diye geçmesi, bazı Osmanlıca sözlüklerde de "Düğün Çiçeği" diye tanımlanması, bir gerçeği ortaya çıkarmaktadır. Esasen zehirli bir çiçek olan Kebikeç, kitapların arasına konur ve haşeratın zarar vermesini engelleyeceğine inanılırmış.

Zamanla Kebikeç bitkisini ezip, suyu ile kitap kapaklarına "Medet Yâ Kebikeç" yazarak bu işi daha estetik hâle getiren hattatlar da vardır. Bir zaman gelir ki, Düğün Çiçeği Kebikeç'in kendisini değil de, zehirli suyundan yazılmış ismi kitapların başına bir muska gibi konulmaya başlanmıştır. Ve zaman içinde bu işin aslı unutulmuştur. Kebikeç bitkisi unutulunca artık kitaplara sadece bu isim, hem de her hangi bir mürekkeple yazılmaya başlanmış, böylece Kebikeç ismi tılsımlı ve efsunlu bir hâl almıştır. Ve bu "Zehirli Düğün Çiçeği", "Sihirli Haşere Meleği" olup çıkmıştır.

Şimdilerde olur da elinize bir el yazma eser geçerse ve bu eserin kapağında ya da ilk sayfasında Kebikeç ismine rastlarsanız hiç şaşırmayın. O eserin elinize kadar ulaşması için muhafızlık yapması niyetiyle kondurulmuş bir kitap muskasıdır o…

Kaynakça:

(ı): http://www.yenisafak.com/yenisafakpazar/meded-ya-kebikec-375630

(ıı): https://intouchlife.wordpress.com/2012/01/23/ya-kebikec-ihfazul-varak/

Yorumlar (0)
-5°
parçalı bulutlu
Günün Anketi Tümü
Sözleşmeli Personelin kadroya geçirilmesini doğru buluyor musunuz?
Sözleşmeli Personelin kadroya geçirilmesini doğru buluyor musunuz?
Namaz Vakti 27 Ocak 2020
İmsak 06:28
Güneş 07:55
Öğle 13:06
İkindi 15:44
Akşam 18:07
Yatsı 19:29
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Sivasspor 18 40
2. Fenerbahçe 19 37
3. Başakşehir 19 36
4. Trabzonspor 18 35
5. Alanyaspor 19 35
6. Galatasaray 19 33
7. Beşiktaş 19 30
8. Göztepe 19 29
9. Malatyaspor 18 24
10. Gaziantep FK 19 24
11. Çaykur Rizespor 18 23
12. Denizlispor 19 22
13. Gençlerbirliği 19 21
14. Konyaspor 19 18
15. Antalyaspor 19 17
16. Kasımpaşa 19 15
17. Ankaragücü 19 13
18. Kayserispor 19 11
Takımlar O P
1. Hatayspor 19 40
2. Erzurum BB 19 34
3. Bursaspor 19 33
4. Keçiörengücü 19 29
5. Adana Demirspor 19 28
6. Akhisar Bld.Spor 19 28
7. Ümraniye 19 28
8. Menemen Belediyespor 19 28
9. Altay 19 27
10. Giresunspor 19 27
11. Balıkesirspor 19 24
12. Fatih Karagümrük 18 23
13. İstanbulspor 19 20
14. Altınordu 18 19
15. Osmanlıspor 19 17
16. Adanaspor 19 14
17. Boluspor 19 14
18. Eskişehirspor 19 10
Takımlar O P
1. Liverpool 23 67
2. Man City 24 51
3. Leicester City 24 48
4. Chelsea 24 40
5. M. United 24 34
6. Tottenham 24 34
7. Wolverhampton 24 34
8. Sheffield United 24 33
9. Southampton 24 31
10. Arsenal 24 30
11. Crystal Palace 24 30
12. Everton 24 30
13. Burnley 24 30
14. Newcastle 24 30
15. Brighton 24 25
16. Aston Villa 24 25
17. West Ham 23 23
18. Bournemouth 24 23
19. Watford 24 23
20. Norwich City 24 17
Takımlar O P
1. Real Madrid 21 46
2. Barcelona 21 43
3. Sevilla 21 38
4. Getafe 21 36
5. Atletico Madrid 21 36
6. Real Sociedad 21 34
7. Valencia 21 34
8. Villarreal 21 31
9. Athletic Bilbao 21 31
10. Osasuna 21 28
11. Granada 21 27
12. Real Betis 21 27
13. Levante 21 26
14. Deportivo Alaves 21 23
15. Eibar 21 23
16. Real Valladolid 21 22
17. Mallorca 21 18
18. Celta de Vigo 21 17
19. Leganés 21 15
20. Espanyol 21 15
Günün Karikatürü Tümü

Gelişmelerden Haberdar Olun

@